MEHMUZUL FA
Mehmuzul Fa dört babdan gelir:
-
birinci babdan
يَأْمُرُ أَمَرَ
gibi.
-
İkinci babdan
أَبَدَ يَأْبِدُ
gibi.
-
Dördüncü babdan
أَبِثَ -
يَأْبَثُ gibi.
-
Beşinci babdan
اَدُبَ يَأْدُبُ
gibi.
FİİLİ MAZİ MALUM
Mehmuzul Fa’ların mazi
malumu ve meçhulu tamamıyla sahihdeki gibi çekilir.
أَمَرَ (birinci
babdan) fiili mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
أَمَرُوا |
أَمَرَا |
أَمَرَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أَمَرْنَ |
أَمَرَتَا |
أَمَرَتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَمَرْتُمْ |
أَمَرْتُمَا |
أَمَرْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أَمَرْتُنَّ |
أَمَرْتُمَا |
أَمَرْتِ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَمَرْنَا |
|
أَمَرْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَبَدَ
(ikinci babdan) fiili
mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
oturmak |
|
أَبَدُوا |
أَبَدَا |
أَبَدَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أَبَدْنَ |
أَبَدَتَا |
أَبَدَتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَبَدْتُمْ |
أَبَدْتُمَا |
أَبَدْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أَبَدْتُنَّ |
أَبَدْتُمَا |
أَبَدْتِ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَبَدْنَا |
|
أَبَدْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَبِثَ
(dördüncü babdan)
fiili mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
|
أَبِثُوا |
أَبِثَا |
أَبِثَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أَبِثْنَ |
أَبِثَتَا |
أَبِثْتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَبِثْتُمْ |
أَبِثْتُمَا |
أَبِثْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أَبِثْتُنَّ |
أَبِثْتُمَا |
أَبِثْتِ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَبِثْنَا |
|
أَبِثْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَدُبَ
(beşinci babdan) fiili
mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
أَدُبُوا |
أَدُبَا |
أَدُبَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أَدُبْنَ |
أَدُبَتَا |
أَدُبَتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَدُبْتُمْ |
أَدُبْتُمَا |
أَدُبْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أَدُبْتُنَّ |
أَدُبْتُمَا |
أَدُبْتِ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أَدُبْنَا |
|
أَدُبْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
FİİLİ MAZİ
MEÇHUL
أَمَرَ (birinci
babdan) meçhul fiili mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
أُمِرُوا |
أُمِرَا |
أُمِرَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أُمِرْنَ |
أُمِرَتَا |
أُمِرَتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أُمِرْتُمْ |
أُمِرْتُمَا |
أُمِرْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أُمِرْتُنَّ |
أُمِرْتُمَا |
أُمِرْتِ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أُمِرْنَا |
|
أُمِرْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَبَدَ (ikinci
babdan) meçhul fiili mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
أُبِدُوا |
أُبِدَا |
أُبِدَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أُبِدْنَ |
أُبِدَتَا |
أُبِدَتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أُبِدْتُمْ |
أُبِدْتُمَا |
أُبِدْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أُبِدْتُنَّ |
أُبِدْتُمَا |
أُبِدْتِ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أُبِدْنَا |
|
أُبِدْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَبِثَ
(dördüncü babdan)
meçhul fiili mazinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
|
أُبِثُوا |
أُبِثَا |
أُبِثَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
أُبِثْنَ |
أُبِثَتَا |
أُبِثَتْ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أُبِثْتُمْ |
أُبِثْتُمَا |
أُبِثْتَ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
أُبِثْتُنَّ |
أُبِثْتُمَا |
أُبِثْتُ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
أُبْثْنَا |
|
أُبِثْتُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَدُبَ
(beşinci babdan)
meçhul fiili mazinin çekimi olmaz!.. Çünkü lazım fiildir.
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
yok |
yok |
yok |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
yok |
yok |
yok |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
yok |
yok |
yok |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
yok |
yok |
yok |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
yok |
yok |
yok |
|
مُتَكَلِّمٌ |
MUZARİ MALUM
Mehmuzul Fa’ların muzari malumu –yalnız “MÜTEKELLİM VAHDEH” çekimi
müstesna olmak üzere- sahih gibi çekilir.
Mütekellim vahdeh çekiminin ise
اَهْ
denilmeyip
آ
denilir. O halde
يَأْمُرُ
kelimesi
يَكْتُبُ
gibi çekilir (tasrif olunur), yalnız mütekellim vahdeh çekiminde çekiminde
أَهْ مُرُ
denilmeyip,
آمُرُ denilir.
İşte farkı bu kadardır.
Diğer babların muzari malumu da böyledir. Örnek:
يَأْبِدُ
fiili muzarinin mütekellim vahdeh çekimindeآبِدُ;
يَأْبَثُ fiili
muzarinin mütekellim vahdeh çekiminde
آبَثُ; يَأْدُبُ
fiili muzarinin vahdeh çekiminde
آدُبُ
denilir.
أَمَرَ ٠ يَأْمُرُ
(birinci babdan) malum fiili muzarinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
يَأْمُرُونَ |
يَأْمُرَانِ |
يَأْمُرُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
يَأْمُرْنَ |
تَأْمُرَانِ |
تَأْمُرُ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
تَأْمُرُونَ |
تَأْمُرَانِ |
تَأْمُرُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
تَأْمُرْنَ |
تَأْمُرَانِ |
تَأْمُرِينَ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
نَأْمُرُ |
|
آمُرُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَبَدَ ٠
يَأْبِدُ
(ikinci babdan) malum fiili muzarinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
oturmak |
|
يَأْبِدُونَ |
يَأْبِدَانِ |
يَأْبِدُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
يَأْبِدْنَ |
تَأْبِدَانِ |
تَأْبِدُ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
تَأْبِدُونَ |
تَأْبِدَانِ |
تَأْبِدُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
تَأْبِدْنَ |
تَأْبِدَانِ |
تَأْبِدِينَ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
نَأْبِدُ |
|
آبِدُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَبِثَ ٠
يَأْبَثُ
(dördüncü babdan) malum fiili muzarinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
|
يَأْبَثُونَ |
يَأْبَثَانِ |
يَأْبَثُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
يَأْبَثْنَ |
تَأْبَثَانِ |
تَأْبَثُ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
تَأْبَثُونَ |
تَأْبَثَانِ |
تَأْبَثُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
تَأْبَثْنَ |
تَأْبَثَانِ |
تَأْبَثِينَ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
نَأْبَثُ |
|
آبَثُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
أَدُبَ ٠
يَأْدُبُ
(beşinci babdan) malum fiili muzarinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
emretmek |
|
يَأْدُبُونَ |
يَأْدُبَانِ |
يَأْدُبُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
غَائِبٌ |
|
يَأْدُبْنَ |
تَأْدُبَانِ |
تَأْدُبُ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
تَأْدُبُونَ |
تَأْدُبَانِ |
تَأْدُبُ |
مُذَكَّرٌ Eril |
مُخَاطَبٌ |
|
تَأْدُبْنَ |
تَأْدُبَانِ |
تَأْدُبِينَ |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
|
نَأْدُبُ |
|
آدُبُ |
|
مُتَكَلِّمٌ |
MUZARİ MEÇHUL
Mehmuzul Fa’ların muzari meçhulü –yalnız MÜTEKELLİM VAHDEH çekimi müstesna
olmak üzere- sahih gibi çekilir. Mütekellim vahdeh çekiminde ise
اُهْ
denilmeyip,
اُو
denilir. O halde
يُأْمَلُ
kelimesi
يُكْتَبُ gibi
çekilir. Yalnız mütekellim vahdeh çekiminde
اُءْمَلُ
denilmeyip,
اُومَلُ
denilir. İşte farkı bu
kadardır.
Diğer babların muzari meçhulü de böyledir:
اُومَتُ ، اُولَفُ
gibi.
MUZARİ MANSUB – MUZARİ
MECZUM
Mehmuzul Fa’ların muzari mansub ve meczumu sahih fiillerdeki kaideye
tabidir.
EMRİ HAZIR MALUM
Mehmuzul Fa’ların emri hazırı malumu üç şekil üzere gelir:
-
Birinci ve beşinci
babın emri hazır malumu
اُوعُلْ
şeklinde gelir. Örnek:
اَمَلَ
den
اُومُلْ; اَدُبَ
den اُودُبْ
gibi.
-
İkinci babın emri
hazır malumu
اِيعِلْ
şeklinde gelir. Örnek:
اَمَتَ
den اِيعِتْ
gibi.
-
Dördüncü babın emri
hazır malumu
اِيعَلْ
şeklinde gelir. Örnek:
اَلِفَ den
اِيلَفْ
gibi.
Dikkat:
Mehmuzul Fa’ların emri hazır malumu şekilce sahih fiilinkinden farklı ise
de yine sahih gibi çekilir.
Birinci babdan:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
اُومُلُوا |
اُومُلاَ |
اُومُلْ |
مُذَكَّرٌ |
|
اُومُلْنَ |
اُومُلاَ |
اُومُلِى |
مُؤَنَّثٌ |
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
اُودُبُوا |
اُودُبَا |
اُودُبْ |
مُذَكَّرٌ |
|
اُودُبْنَ |
اُودُبَا |
اُودُبِى |
مُؤَنَّثٌ |
İkinci babdan:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
اِيمِتُُوا |
اِيمِتَا |
اِيمِتْ |
مُذَكَّرٌ |
|
اِمِتْنَ |
اِيمِتَا |
اِيمِتِى |
مُؤَنَّثٌ |
Dördüncü babdan:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
اِيلَفُوا |
اِيلَفَا |
اِيلَفْ |
مُذَكَّرٌ |
|
اِيلَفْنَ |
اِيلَفَا |
اِيلَفِى |
مُؤَنَّثٌ |
Dikkat:
Birinci babdan olan
اَمَرَ، اَكَلَ، اَخَذَ
fiili mazi kelimelerinin emri hazır malumu anlatılan umumi kaideden
müstesnadır. Yani bunların emri hazır malumunda yukarıda anlatılan kaideye
göre اُوكُلْ،
اُوخُذْ،
اُومُرْ
denilmesi icap ederdi.
Fakat böyle söylenmemiştir. Belki
اُو
harfi atılarak
مُرْ، كُلْ، خُذْ
denilmiştir.
Ancak bunların çekimi sahih fiilerdeki kaideye uygundur:
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
خُذُوا |
خُذَا |
خُذْ |
مُذَكَّرٌ |
|
خُذْنَ |
خُذَا |
خُذِى |
مُؤَنَّثٌ |
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
مُرُوا |
مُرَا |
مُرْ |
مُذَكَّرٌ |
|
مُرْنَ |
مُرَا |
مُرِى |
مُؤَنَّثٌ |
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
كُلُوا |
كُلاَ |
كُلْ |
مُذَكَّرٌ |
|
كُلْنَ |
كُلاَ |
كُلِى |
مُؤَنَّثٌ |
MEHMUZUL AYN
Mehmuzul Ayn dört babdan gelir:
-
ikinci babdan gelir:
رَأَسَ ، يَرْئِسُ gibi.
-
Üçüncü babdan gelir:
ثَأَرَ ، يَثْأَرُ gibi.
-
Dördüncü babdan
gelir: سَئِمَ ، يَسْأَمُ gibi.
-
Beşinci babdan gelir:
ذَؤُبَ ، يَذْؤُبُ gibi.
Mehmuzul Ayn’ların mazi malumu, mazi meçhulü, muzari malumu,
müzari meçhulü, muzari mansubu, muzari meczumu, emri hazırı malumu,
kısacası her çekimi sahih gibi çekilir.
Yalnız üçüncü babdan olan سَأَلَ kelimesinin emri hazırında kaideye göre
إِسْأَلْ denilmesi caiz olduğu gibi, iki hemze atılarak سَلْ demek de
caizdir.
|
جَمْعٌ
Çoğul |
تَثْنِيَةٌ İkil |
مُفْرَدٌ Tekil |
|
|
سَلُوا |
سَلاَ |
سَلْ |
مُذَكَّرٌ Eril |
|
سَلْنَ |
سَلاَ |
سَلِى |
مُؤَنَّثٌ Dişil |
MEHMUZUL LAM
Mehmuzul Lam dört babdan gelir:
-
ikinci babdan gelir:
طَرَأَ ،
يَطْرِئُ gibi.
-
Üçüncü babdan gelir:
قَرَأَ ،
يَقْرَأُ gibi.
-
Dördüncü babdan
gelir: ظَمِئَ
، يَظْمَأُ
gibi.
-
Beşinci babdan gelir:
جَرُئَ ،
يَجْرُؤُ gibi.
Mehmuzul Lam hangi babdan gelirse gelsin mazi malumu, mazi meçhulü, muzari
malumu, muzari meçhulü, muzari mansubu, muzari meczumu ve emri hazırın
malumu aynen sahih gibi çekilir. Demek ki, mehmuzul lam’lık bir ad’dan
başka bir şey değildir.
Dikkat:
-
CAHDİ
MUTLAK’ın malum ve meçhul büyün çekimlerinde
لَمْ
yerine لَمَّا
getirirsek CAHDİ
MUSTAĞRAK meydana gelir.
-
Malum ve
meçhul altı gaib çekiminde
لَمْ
yerine
لِ
getirirsek EMRİ GAİB,
لاَ
getirirsek NEHYİ GAİB meydana gelir.
-
Yalnız
meçhul altı muhatab çekiminde
لَمْ
yerine لِ
getirirsek EMRİ HAZIR’ın meçhulü meydana gelir.
-
Malum ve
meçhul altı muhatab çekiminde
لَمْ
yerine لِ
getirirsek NEHYİ HAZIR meydana gelir.
-
Malum ve meçhul iki MÜTEKELLİM çekiminde
لَمْ
yerine لِ
getirirsek EMRİ MÜTEKELLİM,
لاَ
getirirsek NEHYİ MÜTEKELLİM meydana gelir.
