TEKFİR MESELESİ KONUSUNDA EHL-İ SÜNNET’İN TUTUMU

Ehl-i Sünnet vel-Cemaat olan selef-i sâlih akîdesinin esaslarından birisi de şudur: Onlar câhil ve tevilci bir kimsenin küfre götüren bir fiil işlemesi halinde -terkedenin kâfir olmasına sebep teşkil edecek olan delili ona karşı ortaya koymadıkça, İslâmdan çıktığını söylemezler. Onlar yine kalbi îmânla dolu olup onunla rahat ve huzur bulmuş olması şartıyla zorlanan bir kimsenin de küfre götüren bir fiil işlemesi ile yahut sözü ile dînden çıktığını söylemezler.

Şirkten daha aşağı olan, büyük günahlardan hangisini işlerse işlesin, bu günahı dolayısıyla hiçbir müslümanın da kâfir olduğunu söylemezler. Böyle bir günahı işleyeni kâfir saymazlar.Onlar onun o günahı helâl kabul etmedikçe veya dinden olduğu kesin olarak bilinen bir şeyi inkâr etmedikçe onun fâsık ya da îmânının eksik olduğuna hükmederler.

Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

{إِنَّ اللَّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاء وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا} [سورة النساء الآية: 48]

        "Hiç şüphe yok ki Allah, kendisine ortak koşulmasını (ve inkârı/küfrü) asla bağışlamaz.Bunun dışındaki (günahları) dilediğine bağışlar.Kim Allah'a ortak koşarsa, büyük bir günahla iftirâ etmiş olur."[1]

Yine Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

{قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ} [سورة الزمر الآية: 53]

        "De ki: Ey kendi nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Çünkü Allah bütün günahları bağışlar. Şüphesiz ki O, çok bağışlayıcı ve çok merhamet edicidir."[2]

Çünkü küfrün aslı, bilerek yalanlamak, kalbi küfre açmak, kalbin huzur ile onu kabul etmesi, ruhun onda sükûnet bulmasıdır.Özellikle bilgisizlikle birlikte olması halinde şirke ait birtakım inançların zaman zaman hatırdan geçmesine itibar edilmez. Çünkü Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

{وَلَـكِن مَّن شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا} [سورة النحل من الآية: 106]

" Fakat göğsünü küfre açarsa..."[3]

Ehl-i Sünnet vel-Cemaat, Kur'an ve sünnetten bir şeyin küfür olduğunu ortaya koyan bir delil bulun-madıkça o kimseyi kâfir saymazlar. Bir kimse bu hali üzere ölürse, işi Allah Teâlâ'ya kalmıştır. Dilerse onu cezâlandırır,dilerse onu bağışlar.Büyük günah işleyen kimsenin kâfir olduğuna veya iki konum arasında bir yerde bulunduğuna hükmeden sapık fırkalar, bu konuda farklı kanaattedirler.

Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bundan sakındırarak şöyle buyurmaktadır:

(( أَيُّمَا امْرِئٍ قَالَ لأَخِيهِ يَا كَافِرُ، فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا إِنْ كَانَ كَمَا قَالَ وَإِلاَّ رَجَعَتْ عَلَيْهِ )) [ رواه مسلم ]

        "Her kim, (mü'min) kardeşine: Ey kâfir derse, bu söze onlardan birisi lâyık olur. Eğer dediği gibi ise mesele yok, aksi takdirde bu söz kendisine döner."[4]

((... وَمَنْ دَعَا رَجُلاً بِالْكُفْرِ أَوْ قَالَ عَدُوَّ اللَّهِ، وَلَيْسَ كَذَلِكَ إِلاَّ حَارَ عَلَيْهِ )) [ رواه مسلم ]

        "Bir kimse öyle olmadığı halde, başkasını kâfir diye çağırır ya da Allah’ın düşmanı derse, o söz kendisine döner."[5]

((لاَ يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلاً بِالْفُسُوقِ، وَلاَ يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ،  إِلاَّ ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ)) [رواه البخاري]

" Bir kimse, bir kimseyi fâsıklık ya da kâfirlikle itham eder de o kişi öyle değilse o söz  kendisine döner.”[6]

((... وَمَنْ رَمَى مُؤْمِنًا بِكُفْرٍ فَهُوَ كَقَتْلِهِ )) [ رواه البخاري ]

"Her kim, bir mü’mini kâfirlikle itham ederse, bu onu öldürmek gibidir."[7]

((إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِأَخِيهِ يَا كَافِرُ، فَقَدْ بَاءَ بِهِ أَحَدُهُمَا)) [رواه البخاري]

"Bir kimse, (mü'min) kardeşine ey kâfir derse, onlardan birisi bu söze lâyık olur."[8]

Ehl-i Sünnet vel-Cemaat, bid’at sahibi kimseler hakkında masiyet ya da küfür ile mutlak hüküm vermeyi kat’î olarak müslüman olduğu sabit olmakla birlikte herhangi bir bid’ati işlemiş muayyen bir kişi hakkında isyankâr, fâsık veya kâfir hükmünü vermek-ten ayırır, arasında fark gözetirler. Böyle kimseye hak açıklanmadığı sürece, onun hakkında böyle hüküm vermezler.Hakkın açıklanması ise ona delilin ortaya konulması ve şüphesinin ortadan kaldırılmasıyla olur. Belirli bir kimseyi ancak gerekli şartlar gerçekleşir ve engeller ortadan kalkarsa, onu kâfir sayarlar.[9]

Ebu Hureyre-Allah ondan râzı olsun- der ki: Rasûlullah      -sallahu aleyhi ve sellem-’i şöyle buyururken işittim:

((كَانَ رَجُلاَنِ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ مُتَوَاخِيَيْنِ فَكَانَ أَحَدُهُمَا يُذْنِبُ وَالآخَرُ مُجْتَهِدٌ فِي الْعِبَادَةِ، فَكَانَ لاَ يَزَالُ الْمُجْتَهِدُ يَرَى الآخَرَ عَلَى الذَّنْبِ، فَيَقُولُ: أَقْصِرْ فَوَجَدَهُ يَوْمًا عَلَى ذَنْبٍ فَقَالَ لَهُ: أَقْصِرْ فَقَالَ: خَلِّنِي وَرَبِّي أَبُعِثْتَ عَلَيَّ رَقِيبًا فَقَالَ: وَاللَّهِ لاَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ أَوْ لاَ يُدْخِلُكَ اللَّهُ الْجَنَّةَ فَقَبَضَ أَرْوَاحَهُمَا فَاجْتَمَعَا عِنْدَ رَبِّ الْعَالَمِينَ، فَقَالَ لِهَذَا الْمُجْتَهِدِ أَكُنْتَ بِي عَالِمًا أَوْ كُنْتَ عَلَى مَا فِي يَدِي قَادِرًا، وَقَالَ لِلْمُذْنِبِ: اذْهَبْ، فَادْخُلْ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي، وَقَالَ لِلآخَرِ: اذْهَبُوا بِهِ إِلَى النَّارِ)) [رواه أبو داود وصححه الألباني]

        "İsrailoğullarında kendi aralarında kardeşlik bağı kurmuş iki kimse vardı.Bunlardan birisi günah işler, diğeri ise büyük bir gayretle ibâdet ederdi. Gayretle ibâdet eden kişi diğerini günah işlerken gördükçe ona:Bu işten vazgeç, derdi.Birgün onun bir günah işlemekte olduğunu görünce ona, bu işten vazgeç dediği halde o: 'Sen, beni Rabbimle başbaşa bırak, benim üzerime bir bekçi mi gönderildin? deyince, ibâdet düşkünü şahıs: Allah’a yemin ederim ki Allah seni bağışlamaz -ya da Allah seni cennete koymaz- dedi. Derken ruhları kabzedildi, her ikisi de âlemlerin Rabbinin huzurunda biraraya geldiler.Allah, gayretle ibâdet edene: Sen beni bilen birisi miydin? Yoksa benim elimde bulunanlara güç yetiren birisi miydin? diye sordu.Günahkara da: Haydi sen git, rahmetimle cennete gir, dedi.Ötekine de: Alın bunu,cehenneme götürün"[10] diye buyurdu.

Ebu Hureyre-Allah ondan râzı olsun- der ki:

"Nefsim elinde olan Allah'a yemîn ederim ki o dünyasını ve âhiretini mahveden bir söz söylemişti."[11]

Küfür, îmânın zıttıdır. Şu kadar var ki küfür, terim olarak iki türlüdür.Naslarda küfür lafzı kullanılırken bazen kişiyi dinden çıkartan küfür anlamında, bazen de kişiyi dinden çıkarmayan küfür anlamında kullanıl-maktadır.Bunun böyle olmasının sebebi ise, îmânın birtakım şubelerinin olduğu gibi, küfrün de birtakım şubelerinin olmasıdır.Küfrün de birtakım esasları ve birbirinden farklı şubeleri vardır. Bunların bazıları küfrü gerektirir, bazıları ise kâfirlerin özelliklerindendir.

Birincisi: Dinden Çıkartan ve İtikadî Küfür Diye Adlandırılan Büyük Küfür:

Bu, îmâna zıt olan, İslam’ı ortadan kaldıran, o olmadığı takdirde İslam’ın tamamlanması imkânsız olan şeylerin inkâr edilmesidir.Bu küfür cehennemde ebedî kalmayı gerektirir, îmândan çıkarır.Böyle bir küfür itikad, söz ve fiil ile olur, bunun beş türü vardır:

1. Yalanlama Küfrü:

Bu, peygamberlerin yalan söylediğine inan-mak veya peygamberin getirdiğinin hakka aykırı olduğunu iddiâ etmek veyahut da Allah’ın emir ve yasağının bunun zıttı olduğunu bildiği halde, Allah’ın bir şeyi haram yahut helal kıldığını iddiâ etmek.

2. Tasdik etmekle beraber yüz çevirme ve büyüklenme küfrü:

Bu küfür, bir kimsenin rasûlün getirdiği şeylerin Rabbinden gelen bir hak olduğunu kabul etmekle birlikte hakkı ve hak ehlini küçümseyerek şımarıklıkla ve azgınlığı sebebiyle hakka uymayı reddetmesidir. Nitekim İblis, Allah’ın emrini reddedip inkâr etmemiş, ancak O’na karşı koymuş ve büyüklük taslamıştı.

3. Yüz çevirme küfrü:

O’nu ne tasdik etmek, ne yalanlamak, ne dost edinmek, ne ona düşmanlık beslemek, ne de ona kulak vermek sûretiyle, kulağı ve kalbiyle Rasûlullah    -sallallahu aleyhi ve sellem-'den yüz çevirmektir.Lâkin buna karşılık hakkı terkeder, hakkı öğrenmez, hak ile amel etmez.Hakkın sözkonusu olduğu yerlerden de kaçar gider.Bu kimse, yüz çevirme küfrü ile kâfirdir.

4. Münâfıklık küfrü:

Bu da kalbinden red ve inkâr etmekle birlikte rasûlün getirdiği şeylere görünüş olarak uyduğunu göstermektir.Böyle bir kimse aslında dışa karşı îmânlı olduğunu açığa vurur, ancak içinde küfrü gizler.[12]

5. Şüphe küfrü:

Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-’in doğru söylediği-ni veya yalan söylediğini kesin olarak kabul etmeyip, bu hususta şüphe etmek, ona uyup uymama nokta-sında tereddüte düşmektir.Çünkü istenen şey, Allah Rasûlünün,Rabbinden getirdiği şeylerde hiçbir şüphe  olmayan bir hak olduğuna dâir kesin olarak îmân etmektir.Allah Rasûlünün getirdiği şeylere uyma hususunda tereddüde düşen veya hakkın bunun dışında olabileceğini kabul eden kimse şüphe ve zan küfrü ile kâfir olur.

Bir kimse bu küfür türlerinden birisi üzere ölürse, ebedî olarak cehennemde kalmasını ve bütün amellerinin boşa çıkmasını gerektirir.

Nitekim yüce Allah şöyle buyurmaktadır:

{إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُوْلَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ} [سورة البينة الآية: 6]

"Şüphesiz ki Ehl-i kitap ve müşriklerden olan inkâr-cılar, içinde ebedî olarak kalacakları cehennem ateşindedirler. İşte yaratılanların en şerlileri onlardır."[13]

            Allah Teâlâ yine şöyle buyurmaktadır:

{وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ} [سورة الزمر الآية: 65]

“(Ey Muhammed!) Andolsun ki sana ve senden önceki (peygamber)lere şöyle vahyolundu: ‘Şayet (Allah’a) ortak koşarsan, muhakkak ki amelin boşa gider ve mutlaka hüsrana uğrayanlardan olursun.”[14]

İkincisi: Dinden Çıkarmayan ve Amelî Küfür Diye de Adlandırılan Küçük Küfür:

Şarî’ bu tür küfür hakkında azarlamak ve tehdit etmek maksadıyla “küfür” lafzını kullanmıştır. Bu gibi davranışlar, cehennem ateşinde ebedî kalmamak üzere ilâhî tehdidi gerektiren büyük günahlardandır. Bütün günahlar bunun kapsamına girer.Çünkü bütün günahlar, küfrün özelliklerindendir. Ancak küfürden kasıt,îmânın zıttı olan küfür değildir.Buna verilebilecek misallerin bazıları şunlardır:

Müslümanla savaşmak,Allah Teâlâ'dan başkası adına yemîn etmek,inkâr ederek değil de, azabı hak edeceğini kabul etmekle birlikte karşı gelerek Allah Teâlâ'nın indirdiklerinden başkası ile hükmetmek, kâhinlere gitmek ve onları tasdik etmek, kadına arka-sından (anüsünden) ilişkiye girmek, mü’minin mü’min kardeşine ey kâfir demesi ve daha başka küçük küfür şekilleri gibi...

 Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

{وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا} [سورة الحجرات من الآية: 9]

"Eğer mü’minlerden iki gurup birbiriyle çarpışırlarsa, siz o ikisinin arasını bulup barıştırın."[15]

Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- de bu konuda şöyle buyurmaktadır:

 (( سِباَبُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتاَلُهُ كُفْرٌ )) [ رواه البخاري ومسلم ]

"Müslümana sövmek, fısk (Allah’a itâat etmekten çıkmak), onunla savaşmak ise (amelî) küfürdür."[16]

Yine Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır:

((لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفاَّرًا، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقاَبَ بَعْضٍ)) [متفق عليه]

"Benden sonra kâfirlerin yaptıkları gibi,onlara benze-yerek birbirinizin boynunu vurmayın."[17]

Yine Peygamber şöyle buyurmaktadır:

(( مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللهِ فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ )) [ رواه الترمذي وحسنه، وصححه الحاكم ]

"Her kim, Allah’tan başkası adına yemîn ederse, kâfir olur veya Allah’a ortak koşmuş olur."[18]

Yine Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır:

 ((لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَسْرِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَشْرَبُ حِينَ يَشْرَبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ، وَالتَّوْبَةُ مَعْرُوضَةٌ بَعْدُ )) [ رواه البخاري ومسلم ]

        " Zinâ eden kimse zinâ ettiği zaman mü’min olarak zinâ etmez. Hırsızlık yapan kimse, hırsızlık yaptığı zaman mü’min olarak hırsızlık yapmaz. İçki içen kimse içki içtiği zaman mü’min olarak içki içmez. Tevbe de bundan sonra arzedilmiş haldedir."[19]